Menu

„Drugi koniec świata” Małgorzata Sobieszczańska

  • Gracjan Broda

„Drugi koniec świata” Małgorzaty Sobieszczańskiej to wspaniała książka, w której historia przeplata się ze współczesnością, a czytelnik jednocześnie obserwuje losy różnych pokoleń tej samej rodziny. Bohaterowie walczą z wojenną rzeczywistością, realizmem socjalistycznym, a za lat kilkadziesiąt ich dzieci i wnukowie próbują radzić sobie ze światem, w którym wprawdzie nikt do nikogo nie strzela, ale niekiedy trudno przetrwać godząc szczęście z przyzwoitością.

1938 rok, tereny koło Nowogródka, świat jakby na moment, tuż przed katastrofą, zastygł w bezpieczeństwie i mało kto myśli, że może zdarzyć się coś tak strasznego jak kolejna wojna. We wsi Mirabilia pod Nowogródkiem współistnieją z sobą różne kultury i różne indywidualne charaktery.

Gdy Zaborowscy wyruszają do Nowogródka do kościoła na katolickie nabożeństwo, po drodze mijają meczet, potem siedemnastowieczną synagogę, a w końcu prawosławną cerkiew. Podczas uroczystego, niedzielnego obiadu przy jednym stole w zgodzie zasiadają sąsiedzi: Weronka i Kazimierz, Abraham, Anastazja, Ali z Fatimą, bo w przedwojennym Nowogródku i okolicznych wsiach mieszkali Żydzi, Polacy, Białorusini, Tatarzy.

Kiedy pewnej zimy śnieg i mróz uniemożliwiły dojazd do świątyń, mieszkańcy Mirabilii postanowili zbudować kaplicę i każdy z wyznawców otrzymał w niej jedną ścianę, pod którą mógł się modlić. Tak więc w kaplicy znalazło się miejsce na symbole religijne każdego z sąsiadów – złota gwiazda Dawida na niebieskim tle, krzyż prawosławny i ikony, krzyż katolicki, muzułmański symbol z gwiazdą i księżycem.

Wioska kultywuje swoje obrzędy, tradycje, ma swoje postaci, bez których trudno byłoby wszystkim funkcjonować, np. starą Anastazję, zielarkę i znachorkę, szeptuchę, mieszkającą w rozpadającej się chacie na odludziu. Sobieszczańska pięknie opowiada historię jej życia i tragicznej miłości i jednocześnie cofa akcję do czasów pierwszej wojny i wojny polsko – bolszewickiej.

Wojenna zawierucha niszczy znany, bezpieczny świat. Okupanci niemieccy i radzieccy wprowadzają swoje porządki oparte na przemocy i zbrodni. Wielokulturowa kaplica zostaje zniszczona, podobnie jak wielokulturowa społeczność, w miejscu religijnych symboli zawieszone zostają portrety Lenina, Stalina i Dzierżyńskiego.

Nastroje antysemickie podsycane przez niemieckiego okupanta coraz silniej dają o sobie znać i przeradzają się w otwartą agresję – demolowane są sklepy żydowskie, Żydzi coraz bardziej prześladowani nie tylko przez Niemców ale także przez Polaków. Ci ostatni (jak Antek) niekiedy chętnie przyjmują chorą ideologię faszystów i wprost wygłaszają sądy o konieczności pozbycie się Żydów z Polski i wykorzystaniu ich pieniędzy dla potrzeb kraju.

„Olga słuchała oszołomiona, kiedy tłumaczył koniecznością dziejową potrzebę odżydzenia świata. To zdrajcy i komuniści, których trzeba odsunąć od pieniędzy i władzy.(...) Polacy potrzebują pieniędzy na armię i te ma przynieść majątek odebrany Żydów.” 1)

Jak w tym koszmarze Joanka, zafascynowana grą Juliusza Osterwy, może marzyć o karierze aktorskiej, a jej siostra, Olga o kochaniu tego, kogo wybrał dla niej los? W jaki sposób kolejne pokolenie kobiet odnajdzie drogę do życia w zgodzie ze swoimi pasjami i pamięcią o przeszłości?

„Drugi koniec świata” Małgorzaty Sobieszczańskiej to książka o strasznych czasach wojennych, powojennych, trudnych relacjach w świecie współczesnym, o solidarności i zdradzie, o marzeniach, które nie zawsze można zrealizować od razu.

Bibliografia:

1. Sobieszczańska M., Drugi koniec świata, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2017

Autor: Monika Golańska

Regionalny Portal Informacyjny

Adres redakcji: ul. Piaskowa 102/4, 72-010 Police
Nr rejestru: 909

tel. 796 142 364

kontakt z redakcją