Menu

„Ósme życie (dla Brilki)” Nino Haratischwili

  • Gracjan Broda

„Ósme życie (dla Brilki)” to wielka saga rodzinna osadzona w zmieniających się realiach historycznych Gruzji, Rosji, Związku Radzieckiego i Europy XX wieku. Dwutomowa powieść gruzińskiej pisarki, Nino Haratischwili, to epicka opowieść o kilku pokoleniach jednej rodziny, której członkowie muszą sobie radzić z przeciwnościami losu, historią, polityką, własnymi wyborami i namiętnościami.

Narratorem powieści jest Nice. Kieruje ona swój monolog do Brilki, najmłodszej z rodziny Jaszich, urodzonej w 1993 roku. Mimo, że narrator jest pierwszoosobowy, to jednak ma kompetencje narratora auktorialnego (przynajmniej w pierwszym tomie), jest wszechwiedzący i tylko czasami ujawnia się w bezpośrednich zwrotach do Brilki. Sytuacja zmienia się w drugim tomie, kiedy przychodzi czas na opowieść o życiu Nicy. Wtedy dopiero narrator wychodzi niejako zza historii o swoich przodkach i opowiada o sobie – dziewczynie wyjątkowo inteligentnej, wrażliwej, ciekawej świata (także tego niepoznawalnego do końca), innej niż jej rówieśnicy.

Zimą, na początku XX wieku przychodzi na świat Stazja, córka właściciela fabryki czekolady i to właśnie ona, jej rodzeństwo i dzieci stają się bohaterami pierwszego tomu powieści. Ich ojczyzną jest Gruzja, którą Haratischwili opisuje niezwykle plastycznie, a niekiedy wręcz poetycko i baśniowo, a w jej mieszkańcach dostrzega wyjątkowość, jakiej sprzyja piękno tego kraju. Gruzinem jest też Generalissimus, Stalin. Człowiek ze Stali będzie miał wpływ na losy całego narodu i rodziny Jaszich.

Pod jego rządami losy członków rodziny układają się bardzo różnie. Jedni cieszą się przywilejami władzy i prowadzą życie ponad stan, inni doświadczają prześladowań i cierpień. Kostia Jaszi, syn Stazji, piastuje wysokie stanowisko partyjne, podczas gdy jego siostra, Kitty, uznana za wroga ludu, musi uciekać z kraju, by ratować życie swoje i swoich bliskich. Kristina, piękna siostra Stazji, do pewnego momentu prowadzi luksusowe życie, o jakim zawsze marzyła, dzięki temu, że jej mąż jest bardzo wpływowym człowiekiem i obraca się w kręgach władzy. Traci wszystko, gdy podczas balu sylwestrowego spotyka zwierzchnika swojego męża, człowieka, którego nazwisko nie pada ani razu w powieści, ale czytelnik nie ma wątpliwości, że chodzi o Ławrientija Berię, szefa NKWD. To, co daje los, może zostać odebrane przez ludzi z nieograniczoną władzą nad innymi.

„Życie zostawiło śmierci wolną rękę. Wielu zręcznym katom.” 1)

Drugi tom to narodziny i życie nowego pokolenia rodziny Jaszich. W ich życie wkracza nowa muzyka i nowy styl życia, młodzi słuchają zespołów takich jak: Deep Purple, Rolling Stones, Pink Floyd, na zamkniętych seansach oglądają „Egzorcystę” i prowadzą kuchenne rozmowy o polityce. Ale wciąż nie mogą być wolni w swoich wyborach, a za podejmowane decyzje płacą bardzo wysoką cenę.

Kiedy do władzy dochodzi Gorbaczow i zaczyna wprowadzać reformy, niektórzy czują, że grunt usuwa im się spod nóg, że już nigdy nic nie będzie takie samo, i że dawne układy nie zapewnią im już bezpieczeństwa.

„Kostia, zrozum! Wszystko się skończyło. Dla takich jak my tak czy siak nie będzie tu litości. A niedługo zresztą tego wszystkiego już nie będzie. Rozejrzyj się tylko!” 2)

Ale życie to nie tylko polityka, nawet w Związku Radzieckim. Bohaterowie maja problemy, jak wszyscy ludzie – kochają, zdradzają, tęsknią, starzeją się, a czytelnik ma możliwość poznania ich w całej pełni człowieczeństwa, w tym, co dobre i tym, co złe.

Nino Haratischwili stworzyła powieść porównywaną do „Wojny I pokoju” Tołstoja i dzieł Balzaca. Autorka prowadzi czytelnika przez wydarzenia XX wieku i pokazuje, w jaki sposób historia wpływa na życie jednostek i całych narodów. Rewolucja, II wojna światowa, oblężenie Leningradu, śmierć Stalina, Jałta, czas odwilży, polityka Chruszczowa i Breżniewa, praska wiosna, zimna wojna, afera Watergate, głasnost Gorbaczowa– wszystkie te wydarzenia czytelnik odnajduje na kartach książki. Każdy rozdział powieści rozpoczyna cytat, będący mottem dla przedstawionych wydarzeń. Autorka przytacza hasła z plakatów propagandowych, słowa poetów i polityków. Erudycja tak młodej pisarki, jaką jest Nino Haratischwili, jest imponująca.

„Ósme życie” to powieść, którą najpierw czyta się jak w amoku, bez wytchnienia, a potem jeszcze długo o niej myśli. Bohaterowie po dwóch tomach, przeszło tysiącu wspólnych stronach stają się kimś bliskim i trudno ich tak po prostu opuścić.

Bibliografia:

1) Haratischwili N, Ósme życie, tom I, Wydawnictwo Otwarte, Kraków 2016, strona 204

2) Haratischwili N, Ósme życie, tom I, Wydawnictwo Otwarte, Kraków 2016, strona 416

Autor: Monika Golańska

Regionalny Portal Informacyjny

Adres redakcji: ul. Piaskowa 102/4, 72-010 Police
Nr rejestru: 909

tel. 796 142 364

kontakt z redakcją